PRZEMOWA GETTYSBURSKA

Ambrotyp Abrahama Lincolna; Fotografie Lincolna: Pełny album, Lloyda Ostendorfa; Wikimedia Commons

 

Jest kilka szkiców przemowy gettysburskiej. Możemy porównać je w internecie, na stronie Biblioteki Kongresu. Tłumaczenie poniżej oddaje „pierwszy szkic Lincolna”, znany także jako „kopia Nicolaya”. Jan Jerzy Nicolay był prywatnym sekretarzem prezydenta Lincolna.

 

Przemówienie gettysburskie jest jednym z najsłynniejszych orędzi w historii Ameryki. Prezydent Lincoln wygłosił je w czwartek po południu, 19 listopada, 1863 roku, przy dedykacji Narodowego Cmentarza Wojskowego w Gettysburgu, stan Pensylwania. Około czterech miesięcy przedtem, wojska Unii wygrały bitwę gettysburską przeciw Konfederacji.

 

TEKST ORĘDZIA
(tłumaczenie dla domeny publicznej: Teresa Pelka, 2016)
PUBLIC DOMAIN TRANSLATION.COM

Osiem dziesiątek i siedem lat temu nasi ojcowie założyli na tym kontynencie nowy naród, dla wolności umyślony, a dedykowany przesłaniu, iż „wszyscy ludzie stworzeni są równymi”.

 

Zajmuje nas teraz wielka domowa wojna, poddając próbie, czy ten naród, bądź naród jak nasz umyślony i dedykowany, długo trwać może.

 

Spotykamy się na polu w tej wojnie bitwy wielkiej. Przyszliśmy dedykować jego część na miejsce ostatniego spoczynku dla tych, co tu umarli, aby naród mógł żyć.

 

To możemy, z całą poprawnością, uczynić. Jednak w sensie większym, nie nasza to moc dedykować ― nie nasza to moc konsekrować ― nie nasza to moc uczcić tę ziemię: ci odważni ludzie, żywi i martwi, którzy tu walczyli, uczcili ją ponad naszą mierną zdolność dodawania, czy ujmowania.

 

Świat niewiele spisze, ani też długo nie będzie pamiętać, co my tutaj mówimy; ale nie zapomni nigdy tego, co zrobili tu oni.

 

Nam żywym, co tu stoimy, lepiej będzie siebie dedykować temu wielkiemu zadaniu, co przed nami pozostaje ― abyśmy po tych zasłużonych umarłych podjęli zwiększone poświęcenie sprawie, której oni tutaj ostatnią pełną miarę poświęcenia oddali ― abyśmy uroczyście postanowili, że nie umarli oni na darmo; że naród da wolności nowe narodziny, a rząd tego narodu, dla narodu sprawowany przez naród, z ziemi nie zniknie.

 

―――――

Forma can not, jak w orędziu gettysburskim, kładzie więcej nacisku na negatywną formę Modalną. Naturalnie, doniosłość orędzia pozostaje związana z jego kontekstem. Forma „can not” pojawia się obecnie bardzo rzadko, a my będziemy wyglądać na lepiej wykształconych, raczej pisząc czy mówiąc cannot, we współczesnym amerykańskim.

 

Nie musimy też naśladować interpunkcji tekstów historycznych. Na przykład, możemy spacjować myślniki — przejrzystość pisma zazwyczaj wspomaga komunikację. Historii warto się uczyć i ją pamiętać—ale nie koniecznie ją powtarzać.

 

Kontekst przemowy gettysburskiej

 

Amerykańska wojna domowa bywa nazywana „wojną między stanami”, „wojną secesyjną”, „wojną o niepodległość Południa”, „wojną rebeliancką”, bądź ― przeważnie w językach innych niż amerykański angielski ― „Północ-Południe”.

 

W Stanach Zjednoczonych, ludzie mówią przeważnie „the Civil War”. Nie oznacza to, że wojna nie wiązała się z przemocą i wrogością.

 

Słówko „civil” pochodzi od łacińskiego „civis”, słówka konotującego obywatelstwo oraz sprawy i biznesy obywateli.

 

CSA flag

Flaga Skonfederowanych Stanów Ameryki

 

Wojna domowa była wojną toczoną przez amerykańskich obywateli przeciw innym amerykańskim obywatelom. Nie była to wojna wydana przez siły wojskowe, czy obce.

 

Wojna domowa pozostaje jedynym przykładem zbrojnej rebelii przeciwko Konstytucji na skalę krajową. Amerykanie nie chwalą konfliktów.

 

Artykuł 4 Dział 3 Konstytucji zabrania formowania nowych stanów w ramach USA bez aprobaty Kongresu. Stany skonfederowane zdeklarowały niepodległość od USA w roku 1861, bez głosowania w Kongresie. Kongres zdecydował, że było to nielegalne.

 

Piechur konfederacki

 

Konflikt wymagał zaciągu wojskowego. Mundury konfederackie łatwo odróżnić od ubioru wojskowego Unii.

 

US infantry

 

Badacze i historycy różnią się w opiniach o etiologii wojny domowej. Niektórzy mieliby odpowiedź Północy na Południową odmowę obalenia niewolnictwa za czysto idealistyczną. Wielu jest sceptykami: nigdy nie opuszcza się swojego domu, dobrej rodziny, przyjaciół i pracy, tylko po to, żeby pomóc.

 

Horace Greeley z trybuny nowojorskiej krytykował Abrahama Lincolna za koszt abolicji.

Horace Greeley Baker, portret J.E. Bakera, Biblioteka Kongresu

 

Abraham Lincoln odpowiedział, że przede wszystkim chodziło mu o Unię.

 

„Moim pierwszorzędnym celem w tej walce jest zachowanie Unii, a nie ratowanie czy niszczenie niewolnictwa. Gdybym mógł uratować Unię nie uwalniając żadnego niewolnika, zrobiłbym to, a gdybym mógł ją uratować uwalniając wszystkich niewolników, to bym to zrobił; gdybym mógł ją uratować uwalniając niektórych i zostawiając resztę, zrobiłbym też to, powiedział prezydent.

 

Podpisał Proklamację emancypacji w roku 1863.

 

Prawa obywatelskie dosłownie były troską kapitalną amerykańskiej ekonomii.

 

Niewolnictwo obniża cenę pracy. Niskie płace ograniczają zdolność nabywczą ludności. Produkcję upośledza kurczenie się rynku: pracownicy niewolniczy mają bardzo niską zdolność nabywczą. O ile się jej nie zapobiega, następuje inflacja.

 

An aerial view of the Wall Street area. Wall Street is the „financial capital” of the USA.

 

Ameryka jest jedną z najsilniejszych ekonomii świata. Nie jest to ekonomia parytetu złota ― sam, żaden standard złota by jej nie dał rady utrzymać. Część reformy New Deal polegała na zarzuceniu wymiany na złoto. Ekonomia taka jak amerykańska wymaga skutecznych praw obywtelskich, aby motywowały i chroniły ludzi, a dalej, promowały rynek i walutę.

 

Taryfa Morrilla z roku 1861 miała wspomóc ekonomię. James Buchanan, prezydent Demokrata, chciał dać większe szanse amerykańskim pracownikom przeciw produktom taniej pracy z Europy. Południowi plantatorzy bawełny i właściciele niewolników odrzucili taryfę i opuścili Kongres.

 

Południowa bawełna dobrze się sprzedawała w Europie, szczególnie Anglii. Koneksje handlowe były wzajemne. Południowcy kupowali towary niskiego kosztu w Europie, eksportując swoje plony. Poniżej, południowa flaga bitewna koresponduje wzorem z flagami rojalistycznych marynarek Wspólnoty.

Confederate jack

 

Konflikt przyniósł obydwu stronom sporo strat. Chociaż możemy znaleźć raporty o bumie na Wall Street podczas wojny, nie było nigdy danych ekonomicznych wyłączających skutki taryfy, a nie ma dowodów na to, że konflikt ulepszył narodowe finanse. Kolejnym dobrze znanym faktem historii jest to, że gospodarek wojennych nie da się utrzymać.

 

Możemy nauczyć się więcej o amerykańskiej historii i ekonomii w dalszej gramatycznej podróży. Nowy Ład Franklina Delano Roosevelta z pewnością może pomóc zrozumieć związek między demokratycznymi standardami i ekonomią.

 

W końcu, władze federalne martwiła wysoka śmiertelność niewolników i przemyt ludzi, czyli przestępczość zorganizowana. Naturalnie, nie możemy wykluczyć spośród przyczyn wojny ludzkiego afektu. Wielu ludzi na Północy zarówno jak Południu oświadczyło, że nie da się niewolnictwa akceptować, na gruncie człowieczeństwa. Świadomość, że gdzieś w tym samym kraju są osoby traktowane nieludzko na pewno może niepokoić dość, aby opinię publiczną podburzyć. Ludzki afekt to ogólna predylekcja emocjonalna osoby wiążąca się z pamięcią, myśleniem, i osobistą autonomią.

 

Ameryka nie została zbudowana na ideałach imperialistycznego kapitalizmu:
„Wiele okoliczności już powstało, a dalsze jeszcze będą, które nie są miejscowe, lecz są uniwersalne, a dotyczą pryncypiów wszystkich miłośników ludzkości i zajmują ich afekty przypadkami swego występowania”, Tomasz Paine, Zdrowy Rozsądek (zapraszam do mojego tłumaczenia dla domeny publicznej).

 

Może być ważnym aby zdać sobie sprawę, że Konstytucja, Karta Praw i dalsze poprawki nie są jedynie dziełami idealizmu bądź ― jakkolwiek ― „politycznej naiwności”. Są dziełami świadomych umysłów, które sformułowały konkretne zabezpieczenia dla ludzkiej godności, a za tym ekonomicznego dobrobytu, w kraju który odniósł sukces.

 

Główne wydarzenia wojny domowej

 

(Możemy nauczyć się więcej z internetu i bibliotek. Dzisiejsza flaga symbolizuje Unię jako zachowaną formę narodową USA.)

Przeczytaj o fladze USA.

 

Kwiecień 12-14, 1861

Atak konfederacki na Fort Sumter pod Charleston, Karolina Południowa; fort zajęty;

 

PICTURE: USA FLAG

Kwiecień 19, 1861
Unijna blokada „Anakonda” wybrzeża Atlantyku i Zatoki; konfederacki handel i mobilność ograniczone;

 

Marzec 9, 1862
Bitwa Hampton Roads rozpoczyna walkę okrętami pancernymi;

 

PICTURE: USA FLAG

1862
Strategia „Czterech osi”; Gen. Ulysses Grant przejmuje forty Henry oraz Donelson, otwierając Arenę Zachodnią;

 

1862
Arena Wschodnia: kapanie Gen. Roberta Lee postępują w Północnej Wirginii i Marylandzie;

 

PICTURE: USA FLAG

17 września 1862
Unijny generał George McClellan zatrzymuje generała Lee w bitwie pod Antietam (Sharpsburgiem);

 

PICTURE: USA FLAG

1 stycznia 1863
Prezydent Abraham Lincoln proklamuje Emancypację;

 

PICTURE: USA FLAG

1-3 lipca 1863
Generał Gordon Meade wygrywa nad generałem Lee w bitwie pod Gettysburgiem;

 

PICTURE: USA FLAG

19 listopada 1863
Prezydent Abraham Lincoln wygłasza orędzie gettysburskie;

 

PICTURE: USA FLAG

9 kwietnia 1865
Generał Grant odbiera oficjalną kapitulację od generała Lee w budynku sądu Appomattox;

 

PICTURE: USA FLAG

18 grudnia 1865
13 poprawka potwierdza, że niewolnictwo jest w USA nielegalne.

LINK: READ THIS IN AMERICAN ENGLISH