Rozdział 5. Utwórzmy sami nasze dróżki z czasem

Witryna w przebudowie

Nie musimy być osobami mówiącymi po amerykańsku od urodzenia, by myśleć w amerykańskim angielskim. W każdym języku naturalnym, uczymy się myśleć w języku by się nim posługiwać, w mowie czy piśmie. Jeżeli nie umiemy „spotykać się łódkami”, gubimy się w rozmowie i popełniamy błędy. To znaczy, nie możemy polegać na tłumaczeniach z innych języków, by mówić w docelowym.

Nie ma uniwersalnych czy narodowych metod by kierować myśleniem, a nikt nie miałby oczywiście prawa domagać się takiej kontroli. Jeżeli uczymy się z gramatyk klasycznych, rozmawiamy z kimś i dobrze się komunikujemy, także nie znaczy to, że posługujemy się wraz z tą osoba identycznymi regułkami czy definicjami.

W naszej podróży możemy nauczyć się „spotykać łódkami” również z gramatyką klasyczną. Naszym źródłem jest Paul Roberts, jego Understanding Grammar. Książka ta ma parę cennych obserwacji o czasie pojęciowym (notional time).

Wybór drogi do językowej umiejętności należy do nas. W tej podróży, praktykowaliśmy już świadome myślenie (w Rozdziale 1.2). Zobrazowaliśmy czas gramatyczny w Polach Czasu, a także nadaliśmy gramatycznym Aspektom wartości mapowania kognitywnego, {ON}, {IN} oraz {TO}, w Rozdziale 4.

Zrobiliśmy to wszystko, aby radzić sobie dobrze z językową formą i móc się lepiej skupić na treści.

Czy moglibyśmy pomyśleć teraz o językowej teksturze?
Powstawałaby ona z naturalnie spotykających się zakresów, obrębów, czy pól.

Umiejętności językowe przynależą z kunsztami i mogą mieć się dobrze z innymi sztukami, jak malarstwo czy muzyka. Nasza tekstura kolorystycznie nie zapomina o druku (obrazek jest przetworzonym zdjęciem skał Antelope).

Czy moglibyśmy powiedzieć, że Present Simple powstaje ze spotkania dwóch językowych zasobów, dla TERAŹNIEJSZOŚCI, oraz Aspektu Simple? Podobnie, czy moglibyśmy powiedziec że Past Progressive powstaje ze spotkania zakresów kognitywnych dla PRZESZŁOŚCI, oraz Aspektu Progressive? Czas gramatyczny Future Perfect powstawałby wtedy ze spotkania zakresów dla PRZYSZŁOŚCI, oraz Perfect.

Czy moglibyśmy myśleć o zakresach logicznych w języku? Wiemy już, że układając Czas i Aspekt w czas gramatyczny, jak Present Simple bądź Past Perfect, nie musimy kształtować w sobie nawyku ścisłej umysłowej kolejności. Możemy widzieć Czas i Aspekt jako dynamiczny wątek.

TIME and ASPECT dynamic theme

(Proszę porównać Rozdział 3.4, ćwiczenia dla czasu i charakteru).

Przyjrzyjmy się znów naturalnemu nabywaniu mowy. Dzieciakom uczącym się angielskiego zdarza się tworzyć formy takie jak “thinked”, “eated”, czy “drinked”. Formy te nie są li i jedynie pomyłkami. Pokazują, że dzieci nie uczą się słówek wyrywkowo na pamięć, czy używają ich jak z listy. Dzieci używają swojej naturalnej logiki, a ta podpowiada by budować konteksty na regularności.

Dziecięca logika nie przedawnia się cała wraz z dorastaniem. Na przykład, już bardzo małe dzieci naturalnie dobierają obiekty zainteresowania, próbują kombinować pasujące elementy, oraz okazują ciekawość wobec zabawek na kółkach, czy to dziewczynka, czy chłopiec. Sprawy zmieniają się ogółem niewiele, z dorastaniem.

Wczesna dziecięca logika zawodzi przy formach takich jak to eat, to drink, czy to think. Dzieciaki pokonują tę przeszkodę uczeniem się paradygmatycznym. Dodatek 2 oraz Dodatek 3 prezentują czasowniki nieregularne w takich właśnie paradygmatycznych wzorcach. Logika i regularność zasługują na uwagę mimo tego, że nie tłumaczą wszystkiego o języku.

mean meant meant
meet met met
read read read
[I:] [Ɛ:] [Ɛ:]

Wybierając nasz sposób uczenia się pamiętajmy, że w nauce gramatyki nie chodzi o sprawdzanie zawartości głów. Przecież jeżeli umiemy zrobić koło, nie znaczy to że mamy koło czy koła w głowie. W naszej gramatyce chodzi o językowy zdrowy rozsądek.

Na zdrowy rozsądek, możemy używać koncepcji by się uczyć. Możemy mieć te koncepcje za nasze logiczne zakresy, zasoby, oddziaływanie czy też możność bądź pojętność dla języka. Podwójne przeczenie nie ma logicznego efektu w standardowym amerykańskim angielskim, na przykład. Dlatego w pracy po angielsku go nie przestrzegamy.

Nie potrzebujemy doszukiwać się uniwersalnej logiki, żeby mieć dobre umiejętności językowe (przeczytaj Gramatyka uniwersalna a generatywna: częste pytania). Możemy mieć swoją językowa logikę za takie pojęcia jakimi my je umiemy uformować, świadomie i indywidualnie. Sprawy które są PRZESZŁE dla jednych ludzi mogą być sprawami TERAŹNIEJSZYMI bądź PRZYSZŁYMI dla innych.

Ile zakresów czy też wątków możemy sobie tu ułożyć? Do tej pory zajmowaliśmy się głównie dwoma rodzajami językowych zasobów. Jeden z nich to nasz potencjał by sobie radzić z językowym Aspektem (Simple, Progressive, or Perfect).

CHARACTER VALUES

Druga z naszych językowych sprawności dotyczyła Czasu (TERAŹNIEJSZEGO, PRZESZŁEGO, oraz PRZYSZŁEGO).

TIME REFERENCE EXTENT

Potrzebujemy jeszcze jednej logicznej jakości w naszej perspektywie, by tworzyć językowo skuteczne tekstury.

Kiedy mówimy lub piszemy, możemy afirmować, negować, bądź zadawać pytania. Gramatyka może nazwać te sposoby na wypowiedź formami Afirmatywnymi (the Affirmative), Negatywnymi (the Negative), oraz Interrogatywnymi (the Interrogative).

Mamy też w klasycznych gramatykach polskich nazwy takie jak forma twierdząca, przecząca, bądź pytajna. Terminy te mogą być trochę kłopotliwe, zarówno kiedy przychodzi do logiki jak codziennej mowy. Twierdzenia logiczne mogą w sobie zawierać partykułę przeczącą. Twierdzenie,

„jeżeli niemożliwe jest, że p, to nieprawda, że p”

ma takie samo językowe znaczenie jak twierdzenie z orzeczeniem w formie negatywnej:

„jeżeli nie jest możliwe, że p, to nie jest prawdą, że p”

W codziennym życiu natomiast, możemy twierdzić iż czegoś nie wiemy, stwierdzać iż czegoś nie ma, lub ktoś nie jest obecny. Przeczyć możemy i że coś jest, i że czegoś nie ma. Stąd mamy w naszej podróży nazwy takie jak forma Afirmatywna, Negatywna, oraz Interrogatywna. Prócz tego, że nie będzie nam grozić pomylenie pojęć, nasze terminy będą bliskie amerykańskim, the Affirmative, the Negative, oraz the Interrogative.

Co ważne, nazwy takie pojawiły się już w polskiej lingwistyce oraz pedagogice.

Możemy umiejscowić nasz trzeci logiczny efekt na pierwszym planie naszej ilustracji.
Link to chapter 5. The Affirmative, Interrogative, Negative, and Negative Interrogative

Ogółem, logiki bynajmniej nie potrzebujemy kojarzyć ze sztuczną inteligencją. To człowiek ma zdolności logiczne, a komputery są produktem człowieka, mającym asystować myśleniu. Nawet kiedy żartujemy, używamy naszych logicznych natur. Nie mówimy też “tak” lub “nie” jedynie dla jakiegoś psychologicznego wydźwięku. Sens tego co mówimy może zależeć od tego, czy afirmujemy, negujemy, bądź zadajemy pytanie.

Możemy nazwać naszą trzecią logiczną zdolność Ekspresją. Pozwala ona afirmować, pytać, bądź negować. Przejdźmy do układania naszych logicznych skutków, dla Aspektu, Czasu, oraz Ekspresji.

Aby ćwiczyć, możemy użyć kolejnego wirtualnego słówka.
Może nim być phimo. Link to the color code and virtual words

Nasze phimo (fimo) może nie oznaczać niczego szczególnego, tylko „coś”. Będzie więc formą rzeczownikową, czyli zachowywać się jak rzeczownik i odpowiadać na pytanie Co (Która to rzecz)?

VIRTUAL WORDS

Dzieciaki używają wynalezionych słówek, by skupić się na składni oraz językowej formie, a również uczyć się dźwięków mowy. Nasze wirtualne słówka mają dźwięki [f], [b], [th], oraz [r] w tej samej pozycji. Dźwięki te mogą sprawiać trudność osobom uczącym się, podobnie jak rozróżnianie [I] od [I:] dla thimo i reemo.

Naturalnie, możemy woleć ćwiczyć kiedy nikogo dokoła nie ma.

Znajdujemy się teraz w TERAŹNIEJSZYM zakresie gramatycznego czasu: oczywiście nie potrzebujemy wiedzieć o wszystkim co się dzieje, by świadomie mówić czy pisać. Nasze zakresy są gramatyczne i możemy je wyznaczać samodzielnie.

PRESENT field

MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE AFFIRMATIVE

Spróbujmy „spotkać się łódkami” z poradami Paula Robertsa (Understanding Grammar, z roku 1954).

Zdanie w formie interrogatywnej zazwyczaj zadaje pytanie. Kiedy nie zawiera słówka pytajnego, typowym porządkiem zdania jest
słówko pomocnicze — podmiot — czasownik naczelny.

The interrogative sentence usually asks a question. When no interrogative word is used, the typical word order is
auxiliary verb-subject-principal verb,

napisał pan Roberts.

Możemy porównać pojęcia. Czasowniki naczelne u pana Robertsa są czasownikami głównymi w naszej gramatyce. Wedle naszej podróży, możemy zadawać pytania łącząc gramatyczny Czas, Aspekt, oraz Ekspresję Interrogatywną.

Dlaczego nie zapisać sobie po prostu, że używamy słówek w określonym porządku, dla pytań? Otóż nawet jeżeli tylko trochę posłuchamy amerykańskiego, a wystarczy z radia czy telewizji, zauważymy że porządek słówek to nie wszystko. Do tego, to samo możemy zauważyć o każdym naturalnym języku.

Każdy naturalny język ma pytania retoryczne, na przykład. Tak naprawdę, nie pytają one o nic. Mają tylko porządek zdań pytajnych. Zdarza się nam ludziom używać takiej retoryki także kiedy żartujemy. Z drugiej strony, zdanie może mieć porządek afirmatywy a zadawać pytanie, co poznajemy po wzniesionej intonacji. Część Czwarta może dostarczyć więcej informacji na temat funkcji fatycznych języka, które Wikipedia tu jedynie pobieżnie omawia.

Nawet jeżeli jesteśmy na wczesnym etapie nauki, lepiej byśmy od razu kształtowali nasze językowe nawyki w sposób który się może przydać na etapach dalszych. Już teraz możemy pomyśleć, że jest w języku coś takiego jak Ekspresja, może ona być Interrogatywna, a pytajny porządek zdania jest jednym ze środków jakich ta Ekspresja potrafi użyć.

„Spotykając się łódkami” zauważymy pewnie, że źródła książkowe mogą używać nawet zupełnie różnych pojęć, a dalej mówić o tych samych zjawiskach językowych. Możemy samodzielnie dobierać sobie pojęcia które najlepiej nam odpowiadają.

Pozostajemy w naszym TERAŹNIEJSZYM zakresie gramatycznego czasu.
MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE INTERROGATIVE

Możemy negować, w zakresie TERAŹNIEJSZYM.

MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE NEGATIVE

W codziennej mowie, możemy się potrzebować przyzwyczaić do skróconych form posiłkowych.

MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE NEGATIVE__ABBREVIATED

Czy moglibyśmy połączyć zakresy, Interrogatywny oraz Negatywny? Czy moglibyśmy zadać pytanie negatywne, na przykład “Isn’t phimo bimoing?” (Spodziewając się, że prawdą jest iż „phimo is bimoing”).

MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE NEGATIVE INTERROGATIVE__ABBREVIATED

Porównajmy teraz formalny amerykański angielski, taki jak w szkole, czy na oficjalnych spotkaniach. Formalna składnia nie posłucha skróconych słówek posiłkowych.

MEETING LOGIC__THE PRESENT__THE NEGATIVE INTERROGATIVE__FORMAL

Dokonajmy paru obserwacji o naszej językowej teksturze. Amerykański angielski (jak każdy angielski) jest językiem SVO (SUBJECT―VERB―OBJECT). Jeżeli chcemy afirmować, Ekspresja skłania nas do układania naszych słów zaczynając od Podmiotu (the Subject), kontynuując Czasownikiem ( the Verb ), który możemy uzupełnić Dopełnieniem (an Object).

Nasze phimo” może być naszym wirtualnym podmiotem. Powiedzmy, że znaczy po prostu „coś”. Nasze bimo” może być naszym wirtualnym czasownikiem. Może oznaczać „robienie czegokolwiek”. Możemy wyobrazić sobie skaczącą piłeczkę, równie dobrze jak szybujący latawiec. Nasze reemo” może być naszym wirtualnym dopełnieniem, po prostu „jeszcze czymś”, jak właśnie piłeczka, czy latawiec. Dzieciaki potrafią tworzyć formy takie jak Phimo bimoes reemo dla wprawy, zarówno jak zabawy.

Nasza logiczna efektywność dla zadawania pytań pozwala przemieszczać językowe elementy. Elementami tymi są czasowik posiłkowy oraz podmiot. Gramatyka nazywa to zjawisko inwersją.

INVERSION

Zobaczmy przykład z prawdziwymi formami, czasownikową oraz rzeczownikową. Formy czasownikowe (verbals) mogą być pojedynczymi czasownikami lub frazami czasownikowymi, jak we wzorcach czasów gramatycznych. Formy rzeczownikowe (nominals) mogą być rzeczownikami lub rzeczownikowymi frazami.

Formy słowne takie jak to play, to be playing, is playing, or having played are formami czasownikowymi (verbals);

Formy słowne takie jak a game, a card game, bądź the game of the Zigguratformami rzeczownikowymi (nominals).

(Możemy się nauczyć grać w Zikkurat w Części Czwartej. Zikkuraty to starożytne mezopotamskie budowle. Jedną z ich funkcji było pełnienie roli spichlerzy).
Ziggurat card

INVERSION__REAL HEAD VERB

Mamy w naszej podróży czasowniki węzłowe oraz posiłkowe (pamiętajmy o Polach i Rzece Czasu, z Rozdziału 3.1).
WILL BE READING

Sprawa z czasownikami jest trochę prostsza po amerykańsku. Możemy po prostu przyjąć, że czasowniki albo przynależą z językową strukturą i są posiłkowe (auxiliary), albo przynależą z językową treścią, będąc wtedy … head verbs.

W polskiej gramatyce, czasownik główny to taki właśnie czasownik naczelny (principal verb), jak tu powyżej możemy znaleźć, wraz z poradą pana Robertsa. Po amerykańsku, możemy rozumieć frazę „head verb” jako „a verb capable of heading”, także, czasownik zdolny do bycia czasownikiem głównym (po amerykańsku main verb).

Przy prostym rozróżnieniu na czasowniki węzłowe i posiłkowe, nie martwimy się analizą całego zdania, aby zinterpretować frazę w mowie, na przykład. Nie chodzi tu oczywiście o przerywanie ludziom w pół słowa.

Chodzi o to, że polski i amerykański (oraz każdy angielski) różnią się bardzo cechami składniowymi. W polskim mamy końcówki, które wskazują na bieżąco jaka jest składnia. W angielskim takich wskazówek nie mamy. Możemy mieć problem z rozumieniem, w rozmowie, jeżeli zdanie byłoby dłuższe, a my czekalibyśmy na czasownik naczelny, by sobie ułożyć znaczenie w głowie.

Naturalnie, osoby nie przyzwyczajone do końcówek, a to zarówno rzeczowników jak czasowników, mogłyby się gubić się z kolei w końcówkach. Jest to kwestia przyzwyczajenia.

Pozostańmy więc dla amerykańskiego przy rozróżnieniu na dwa rodzaje czasowników, posiłkowe (auxiliary), które oznaczamy na zielono, oraz węzłowe (head), które oznaczamy sobie kolorem malwy (mauve, po angielsku).

Pamiętajmy o ćwiczeniu 14 w Rozdziale 4.1 Wedle naszego prostego rozróżnienia, zaznaczylibyśmy wtedy zdanie

I love to read

jako zawierające dwa czasowniki węzłowe, chociaż jeden z nich jest głównym.

Powróćmy do przpatrywania się inwersji.

INVERSION__REAL HEAD VERB

Zależnie od gramatycznej szkoły, możemy widzieć porządek słów przy inwersji jako VSO , bądź myśleć o podmiocie jako otulonym frazą czasownikową oraz nadal o porządku SVO: “be playing” pozostaje frazą czasownikową, a czasownik to play jej węzłem, czy też głową. Słówko posiłkowe samo w sobie nie przyniosłoby znaczenia, a nasz malwowy węzeł (mauve) się nie rusza (does not move).

Nasz Aspekt Simple też może mieć słówko pomocnicze. Słówkiem tym jest czasownik to do. Przyjmuje on koncówkę (E)S dla trzeciej osoby liczby pojedynczej (he, she, or it). Możemy powiedzieć, że jest między cechą ‒ES oraz słówkiem posiłkowym to do naturalna interakcja. Zobaczmy jak nasza językowa atrakcja może oddziaływać w pytaniach.

CHEMISTRY__SIMPLE PRESENT

Nasza językowa interakcja nie jest ograniczona do pytań. Możemy mieć ruch zdaniowy ogółem za podkreślenie. O ile rozwiniemy ćwiczenie 14 z Rozdziału 4.1, słówko posiłkowe może związać się z cechą trzeciej osoby i zająć miejsce przed formą rzeczownikową (the orchard), bądź miejsce za zaimkiem osobowym (it).

The orchard haS a little nut tree.

A little nut tree, doeS the orchard have.

A little nut tree, it doeS have.

Wyżej na tej stronie, mamy formalny amerykański oraz formę negatywnie interrogatywną. Z naszym sadem (orchard) sprawa nie polega jednak na stylu, formalnym czy potocznym. Moglibyśmy powiedzieć, że język ma zaimki za krótsze rzeczowniki.

__Smiley PNG

CHEMISTRY__AFFIRMATIVE__CLAUSE HEAD

Formy językowe jak tutaj możemy mieć za emfatyczne. Formy takie podkreślają, są by nakłaniać do skupienia. Nasz Aspekt Simple pozwala też powiedzieć,
Do
look through all this again please, if you want to exercise.

Słówko „współoddziaływanie” (chemistry) może oznaczać naturalną interakcję. Możemy powiedzieć, że to językowe współoddziaływanie przyciąga cechę trzeciej osoby, (E)S, do czasownika posiłkowego, a odciąga ją od czasownika głównego.

Nasze logiczne zasoby dla negowania mają element not. Ten element także wykazuje przyciąganie przez czasownik posiłkowy.

W Aspekcie Simple, czasownik posiłkowy do interaguje z cechą trzeciej osoby ―(E)S, zarówno jak elementem not.

CHEMISTRY__PRESENT SIMPLE__EXPRESSION

W codzienym języku, przyciąganie to może być tak silne, że formy zostają skracane.

CHEMISTRY__THE NEGATIVE INTERROGATIVE__ABBREVIATED

Co się stanie, jeżeli zmienimy nasze gramatyczne pole z TERAŹNIEJSZEGO na PRZYSZŁE? Nasza Ekspresja zachowa wszystkie swoje jakości. Naturalnie, nie znaczy to, że potrzebujemy jasnowidzenia. Uczymy się jedynie myśleć jak upływa czas.

__FUTURE field

MEETING LOGIC__THE FUTURE__THE AFFIRMATIVE

Językowa logika dla gramatycznej PRZYSZŁOŚCI może wnieść w nasze językowe zasoby słówko posiłkowe WILL. Słówka to be oraz to have pozostają w formie podstawowej (be, have).

MEETING LOGIC__THE FUTURE__THE INTERROGATIVE

W gramatycznej PRZYSZŁOŚCI, także słówko posiłkowe przyciąga element not, dla form Negatywnych.

MEETING LOGIC__THE FUTURE__THE NEGATIVE

Fraza will not staje się won’t, w codziennym amerykańskim.

CHEMISTRY__THE NEGATIVE INTERROGATIVE__ABBREVIATED__FUTURE

Formalny amerykański będzie współoddziaływał inaczej, dla form Negatywnie Interrogatywnych. Formalny amerykański nie lubi skrótów.

CHEMISTRY__THE NEGATIVE INTERROGATIVE__FORMAL__FUTURE

Zapraszam do podsumowania naszych obserwacji.

__Smiley PNGLink to chapter 5.1. Visuals for logic and expression

Feel welcome to tell me what you think

Advertisements

Zapraszam do dyskusji

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s