Dodatek 2. Czasowniki nieregularne: samogłoski wysokie i niskie

Z wyjątkiem czasowników Modalnych, angielskie czasowniki mają trzy formy. Formy te pomagają wyrazić myśl o Czasie (PRESENT, PAST or FUTURE) oraz Aspekcie (Simple, Progressive, Perfect, or Perfect Progressive).

 

Możemy pojmować Aspekt jako charakter czynności czy funkcjonowania (porównajmy Podrozdział 3.1).

 

Pierwsza forma może tworzyć the Present Simple: I write.
Druga forma może tworzyć Past Simple: I wrote.
Trzecia forma może tworzyć czasy Perfect: I have written (Present), I had written (Past), I will have written (Future).

 

Pierwsza forma z końcówką –ING może wyrażać czynności o charakterze Progressive: I am writing. Porównajmy Dodatek 1, dla wzorców z ING.

 

Regularne czasowniki przyjmują końcówkę –ED, w formie drugiej i trzeciej. Nieregularne mogą przyjąć różne kształty, a miewają samogłoskowe wzorce.

 

mean     meant      meant
meet     met      met
read     read      read
[I:]     [e:]     [e:]

 

Poza krajami anglojęzycznymi, to głównie amerykańskiego bądź brytyjskiego uczą się ludzie na swój angielski. Możemy tu porównać te dystynktywne odmiany językowe. Niektóre czasowniki są regularne w amerykańskim, choć są nieregularne w brytyjskim, oraz vice versa. Kiedy czasownik może być regularny i nieregularny w amerykańskim, mamy na liście obie formy. Kiedy forma regularna przeważa w amerykańskim, możemy zaznaczyć to jako REG.

 

Zależnie od występowania, możemy zaznaczać formy pojawiające się głównie w brytyjskim jako BRE. Kiedy forma jest kojarzona głównie z amerykańskim, możemy ją oznaczyć AME. Proszę zauważyć, że amerykański literacki może stosować formy nieregularne dla wielostronności, a pozostawać z regularnymi w użyciach codziennych.

 

 

FIRST FORM

SECOND FORM

THIRD FORM

chide

chided / chid

chided / chid / chidden

gild

gilded REG / gilt

gilded REG / gilt

learn

learned / learnt BRE

learned / learnt BRE

 

Pamiętajmy, że dźwięk [L] bywa w amerykańskim indywidualistą. Dodatek 1 mówi więcej także o tym.

 

FIRST FORM

SECOND FORM

THIRD FORM

dial

dialed AME / dialled BRE

dialed AME / dialled BRE

Większość słowników ma alfabetyczne listy czasowników nieregularnych. Nasze listy uwzględniają wzorce dźwięków mowy. Czyni to zapamiętywanie form nieregularnych znacznie łatwiejszym. Aby zacząć, wystarczy czytać po parę czasowników. Transkrypcja fonetyczna jest uogólniona.

 

Grafik poniżej pokazuje przybliżone pozycje dla wysokich, średnich i niskich samogłosek amerykańskich. Wysokość samogłoski określa pozycja języka w ustach (wysoka, średnia, lub niska). Zważmy proszę, że amerykański jest żywym językiem, a te się zmieniają. Grafiki samogłosek i listy nie są na zawsze.

 

Vowel chart__High and low vowel qualities

 

I(:)

reed, [I] bid

α

lark

o(:)

naught

e(:)

head

a(:)

car

ᴜ(:)

book

æ(:)

cat

Ʌ

not

(:)

earth

 

Dwukropek— [:] — oznacza samogłoski długie. Samogłoski często stają się nieco wyższe, kiedy przedłużone. Proszę porównać “reed” [I:] oraz “bid” [I].

 

[ə] oznacza szłę, neutralny dźwięk samogłoskowy. Znajdujemy go w sylabach nieakcentowanych. Szła staje się często pełną samogłoską jak w grafiku, kiedy akcentowana. Niektóre transkrypcje mają też [Ʌ] za dźwięk zredukowany. Dlatego tabelka nie daje mu dwukropka. Asz, [æ], łączy jakości [e] i [Ʌ].

 

NIEREGULARNE CZASOWNIKI WEDLE WYSOKOŚCI SAMOGŁOSEK, OD WYSOKIEJ DO NISKIEJ

 

Gwiazdki mogą oznaczać amerykańskie drugie i trzecie formy nieregularne które są tych samych kształtów. Robimy to dla uwagi, nie dla nauki na pamięć.

 

 

1. Druga i trzecia forma [I]
[I:] — [I:] — [I:]

 

beat

beat

beaten

lean

leaned REG / leant BRE

leaned REG / leant BRE

leap

leaped REG / leapt

leaped REG / leapt

 

[I] — [I] — [I]

 

Starbuild

built

built

Stargild

gilded REG / gilt

gilded REG / gilt

Stargird

girded REG / girt

girded REG / girt

Starhit

hit

hit

Starknit

knitted / knit

knitted / knit

Starrid

ridded / rid

ridded / rid

Starspill

spilled REG / spilt

spilled REG / spilt

 

 

[ɅI] — [I] — [I]

 

Starbite

bit

bitten / bit

Starchide

chid / chided

chid / chided / chidden

Starhide

hid

hidden / hid

Starlight

lit / lighted

lit / lighted

Starslide

slid

slid

 

2. Druga i trzecia forma [ᴜ:]
[ᴜ:] — [ᴜ:] — [ᴜ:]

 

Starhew

hewed REG / hewn

hewed REG / hewn

prove

proved

proved REG / proven

strew

strewed

strewed REG / strewn

 

[æ:] — [ᴜ:] — [ᴜ:]

 

Starstand

stood

stood

 

3. Druga i trzecia forma [з:]
:] — [з:] — [з:]

 

Starburn

burned REG / burnt

burned REG / burnt

learn

learned / learnt BRE

learned / learnt BRE

 

[I:] — [з:] — [з:]

 

Starhear

heard

heard

 

4. Druga i trzecia forma [eI]
[eI] — [eI] — [eI]

 

Starinlay

inlaid

inlaid / inlain BRE

lade

laded

laded REG / laden

Starlay

laid

laid / lain BRE

Starmake

made

made

Starpay

paid

paid

shave

shaved

shaved REG / shaven

 

[ ɅI] — [eI] — [eI]

 

lie

lay

lain

 

5. Druga i trzecia forma [e]
[I:] — [e] — [e]

 

Starbereave

bereft / bereaved

bereft / bereaved

Starbleed

bled

bled

Starbreed

bred

bred

Stardeal

dealt

dealt

Stardream

dreamed AME / dreamt

dreamed AME / dreamt

Starfeed

fed

fed

Starfeel

felt

felt

Starflee

fled

fled

Starkeep

kept

kept

Starkneel

knelt / kneeled

knelt / kneeled

Starlead

led

led

Starleave

left

left

Starmean

meant

meant

Starmeet

met

met

Starread

read

read

Starsleep

slept

slept

Starspeed

sped / speeded

sped / speeded

Starsweep

swept

swept

Starweep

wept

wept

 

Możemy myśleć o miejscu i sposobie wytwarzania dźwięków mowy, aby zapamiętywać wzorce czasowników. Dźwięki [m], [p], oraz [b] są bliskie miejscem; [v] and [f] różnią się sposobem, podobnie [l] i [r]. Dźwięki [t], [d], [n], oraz [s] są bliskimi sąsiadami. Możemy porównać czasowniki “to beat”, “to lean”, oraz “to leap”.

 

[eI] — [e] — [e]

 

Stargainsay

gainsaid

gainsaid

Starsay

said

said

 

[e] — [e] — [e]

 

Starbend

bended / bent

bended / bent

Starblend

blended REG / blent

blended REG / blent

Starbless

blessed REG / blest

blessed REG / blest

Starlend

lent

lent

Starrend

rended / rent

rended / rent

Starsend

sent

sent

Starsmell

smelled REG / smelt

smelled REG / smelt

spell

spelled AME / spelt

spelled AME / spelt

Starspend

spent

spent

 

[o] — [e] — [e]

 

Starhold

held

held

 

6. Druga i trzecia forma [o]
[oI] — [oI] — [oI]

 

Starspoil

spoiled

spoiled REG / spoilt

 

[I:] — [oᴜ] — [oᴜ]

 

Starcleave

cleaved REG / clove/cleft

cleaved REG / cloven

Starfreeze

froze

frozen

Starheave

heaved REG / hove

heaved REG / hove

Starspeak

spoke

spoken

Starsteal

stole

stolen

Starweave

wove / weaved

woven / weaved

 

[eI] — [oᴜ] — [oᴜ]

 

Starbreak

broke

broken

Starstave

staved REG / stove

staved REG / stove

Starwake

woke / waked

woken / waked

 

[ᴜ:] — [oᴜ] — [oᴜ]

 

Starchoose

chose

chosen

 

[oᴜ] — [oᴜ] — [oᴜ]

 

Starmow

mowed

mowed REG / mown

Starsew

sewed

sewn / sewed AME

Starshow

showed

shown / showed AME

Starsow

sowed

sown / sowed

 

[ɅI] — [oᴜ] — [oᴜ]

 

Starshine

shone / shined AME

shone / shined AME

 

[ I:] — [o] — [o]

 

Starseek

sought

sought

Starteach

taught

taught

Starshear

sheared REG / shore

sheared REG / shorn

 

[ I] — [o] — [o]

 

Starthink

thought

thought

Starbring

brought

brought

 

[ᴜ:] — [o] — [o]

 

Starlose

lost

lost

Starshoe

shod / shoed AME

shod / shoed AME

Starshoot

shot

shot

 

:] — [o] — [o]

 

Starwork

worked REG / wrought

worked REG / wrought

 

[e] — [o] — [o]

 

Starbear

bore

borne / born

Starget

got

gotten AME / got

Starsell

sold

sold

Starswear

swore

sworn

Startell

told

told

Startear

tore

torn

Startread

trod

trodden

Starwear

wore

worn

 

[æ] — [o] — [o]

 

Starcatch

caught

caught

 

[o] — [o] — [o]

 

Starsaw

sawed

sawed REG / sawn

 

[ɅI] — [o] — [o]

 

Starbuy

bought

bought

Starfight

fought

fought

 

7. Druga i trzecia forma [æ]
[I] — [æ] — [æ]

 

Starsit

sat

sat

Starspit

spat / spit AME

spat / spit AME

 

[æ] — [æ] — [æ]

 

Starhave/has

had

had

 

8. Druga i trzecia forma [Ʌ]
[I] — [Ʌ] — [Ʌ]

Starcling

clung

clung

Stardig

dug

dug

Starfling

flung

flung

Starsling

slung

slung

Starslink

slunk / slinked AME

slunk / slinked AME

Starspin

spun

spun

Starstick

stuck

stuck

Starsting

stung

stung

Starstink (TABOO)

stunk (TABOO)

stunk (TABOO)

Starstring

strung

strung

Starswing

swung

swung

Starwin

won

won

Starwring

wrung

wrung

 

[æ] — [Ʌ] — [Ʌ]

 

Starhang

hung / hanged AME

hung / hanged AME

 

[ɅI] — [Ʌ] — [Ʌ]

 

Star strike

struck

struck/stricken

 

[ɅI] — [Ʌᴜ] — [Ʌᴜ]

 

Starbind

bound

bound

Starfind

found

found

Stargrind

ground

ground

Starwind

wound / winded

wound

 

Dyftong [Ʌᴜ] ma niski dźwięk, [Ʌ], zaraz obok wysokiego, [ᴜ]. W mowie, czyni to jakość niską bardziej podkreśloną. Dlatego dyftong ten jest na liście niżej niż samo [Ʌ]. Zależnie od realizacji w mowie, [Ʌ] jak w [Ʌᴜ] mogłoby być przedstawiane nawet jako [a:].

 

9. Wzorce “w kołysce”: ogółem [A] — [B] — [A], czyli powracające do samogłosek form pierwszych.

 

[I] — ()— [I]

[I:] — [eI]— [I:]

 

eat

ate

eaten

 

[I:] — [o]— [I:]

 

see

saw

seen

 

[I] — [eI]— [I]

 

bid

bade / bid

bidden / bid

give

gave

given

 

[I:] — [e/o]— [I]

 

be

was / were

been

 

[e] — () — [e]
[eI] — [ᴜ:]— [eI]

 

take

took

taken

shake

shook

shaken

 

[o] — () — [o]

[oᴜ] — [ᴜ]— [oᴜ]

 

blow

blew

blown

crow

crowed REG / crew

crowed

grow

grew

grown

throw

threw

thrown

 

[o] — [ᴜ]— [o]

 

draw

drew

drawn

 

[o] — [e]— [o]

 

fall

fell

fallen

 

[Ʌ] — ()— [Ʌ]

[Ʌ] — [eI]— [Ʌ]

 

come

came

come

 

[Ʌ] — [æ]— [Ʌ]

 

run

ran

run

 

10. Możemy połączyć obserwacje o wertykalnych i horyzontalnych wartościach samogłosek: jeśli chcemy, możemy to nazwać naszym “przeplotem”. Dodatek 3 mówi o przejściu do wartości przednich.

 

Tutaj możemy powiedzieć, że samogłoski idą we wzorcu w dół i górę , tak samo jak że idą od środka w tył.

 

[I] — [æ]— [Ʌ]

 

begin

began

begun

drink

drank

drunk

ring

rang

rung

sing

sang

sung

sink

sank

sunk

shrink

shrank / shrunk

shrunk / shrunken

spring

sprang / sprung

sprung

swim

swam

swum

 

Jakości samogłosek mogą iść cały czas w górę, a jednocześnie w przód.
[ɅI] — [oᴜ]— [I]

 

drive

drove

driven

ride

rode

ridden

rive

rived / rove BRE

rived REG / riven

rise

rose

risen

shrive

shrove / shrived AME

shriven / shrived AME

smite

smote

smitten

stride

strode

stridden

strive

strived / strove

strived / striven

thrive

thrived REG / throve

thrived REG / thriven

write

wrote

written

 

Jakości samogłosek mogą iść w górę i dół, zarazem przechodząc w tył.
[ᴜ] — [ I]— [ Ʌ]

 

do

did

done

 

[oᴜ] — [e]— [Ʌ]

 

go

went

gone

 

[ɅI] — [ᴜ:] — [oᴜ]

 

fly

flew

flown

 

Niektóre wzorce samogłoskowe mają skłonność do regularności, w amerykańskim..

 

swell

swelled

swelled REG / swollen

 

Niektóre czasowniki nieregularne nie przyjmują “przeplotu” i pozostają niezmienne.

 

put

put

put

burst

burst REG / bursted AME

burst REG / bursted AME

hurt

hurt

hurt

bet

bet

bet

let

let

let

set

set

set

cost

costed AME / cost

costed AME / cost

broadcast

broadcasted AME / broadcast

broadcasted AME / broadcast

cast

cast

cast

cut

cut

cut

thrust

thrust

thrust

 

Nie ma uniwersalnego wyjaśnienia, dlaczego są formy nieregularne i dlaczego mają wzorce takie a nie inne. Historia języka nie jest w stanie w pełni wyjaśnić nauki i zastosowania języka dnia obecnego. Nie ustalono też dokładnej liczby form nieregularnych, gdyż nie tworzą paradygmatów których wszyscy tak samo by się trzymali. W końcu, języki naturalne nie są kalkulowalne matematycznie, a analizy komputerowe mogą mieć rolę tylko pomocniczą.

 

Możemy powiedzieć, że języki naturalne przynależą z ludzkimi mózgami, więc wzorce czasowników są w zgodzie z naturalną sprawnością językową mózgu.

 

Możemy wybrać, jak mówimy: nie wszyscy ludzie z USA mówią tak samo. W Los Angeles, nie tylko studia aktorskie praktykują standard, a to wraz ze wschodnim USA, tworząc mniej charakterystycznego zachodniego [r]. W Nowym Jorku, „jankeska asymilacja” może sprawić, że fraza jak “What is your name” brzmi [wæt Iǯər neIm].

 

Jak zdecydujemy się pracować nad cechami, ważne abyśmy nazbyt nie akcentowali, czyli nie przesadzali. Osobne dźwięki mowy nigdy nie stanowią całego języka. Na przykład, niektórzy uczący się przesadzają [r], „co by mówić lepiej niż na zachodzie”, a zaniedbują sąsiednie dźwięki mowy.

 

Zapraszam do gramatycznej podróży, porad i ćwiczeń.

 

read-this-in-american-with-flag

Reklamy

Zapraszam do dyskusji

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s